Atopada nuna casona llanisca la primer novela publicada n'asturianu, de 1875
El conservador municipal del patrimoniu del Ayuntamientu de Llanes, Antonio Anca, atopó yá va pa dellos meses nuna vieya casona llanisca l'únicu exemplar del que se tien noticia de la obra titulada "El Viaxe de Tío Pacho el Sordu a Uviedo" (1875), de la escritora ribeseyana Enriqueta Gómez Rubín, la primer narración n'asturianu publicada de forma independiente. Consérvense textos más vieyos n'asturianu, pero dengún ye de narrativa y con edición a costa fecha, lo que lu convierte nún afayu d'un valir estraordinariu.
El llibru ye un relatu breve en forma de pequeñu cartafueyu de 21 centímetros y 24 páxines, editáu n'Uviéu na imprenta d'Eduardo Uría nel añu 1875. Apaeció na biblioteca del Palaciu'l Cuetu o Palaciu Santo Domingo, propiedá de la famila Sánchez Ezquerra. Foi esta familia la que donó al Ayuntamientu llaniscu la so biblioteca, que guardaba abondos fondos. Ún de los llibros antiguos yera un tratáu d'historia del sieglu XIX. Al miralu, Antonio Anca atopó «que había un llibrín dientro d'esi exemplar». El so títulu, n'asturianu, llamó-y la atención, yá que tolo qu'atopara -l'afayu foi n'avientu del añu pasáu- taba en castellán. «Tuve un pálpitu y lu aparté, pa depués estudialu con procuru», desplicó. Y enseñó-ylu al historiador llaniscu Ramón Sordo, que lu identificó darréu. «Casi queda blancu del sustu, y entós supe que yera dalgo importante», recuerda Anca.
Depués, l'Ayuntamientu de Llanes encargó un estudiu sobre l'exemplar, nel que se confirmó que yera l'ayalga que dalgunos sospechaben: el primer llibru de narrativa publicáu de forma independiente en llingua asturiana.
L'autora mesma publicara con anterioridá extractos de narrativa nel periódicu "El Faro de Asturias", en 1864. Sabíase de la existencia de "El Viaxe de Tío Pacho el Sordu a Uviedo", pero fasta agora nun se huebiere atopao exemplar dalu d'elli y, esti que yá ye propiedá del Ayuntamientu de Llanes, ye l'únicu que se conserva. El so estáu xeneral ye buenu, anque tien el papel debilitáu pol tiempu y dalguna mancha d'humedanza, que non impide la so llectura. Sólo-y falta dalguna lletra puntual o parte de palabres sueltes. Na cabecera la primer páxina consta que l'exemplar perteneció a Concha Junco y Rico.
La obra d'Enriqueta Gómez Rubín entama con una dedicatoria: «A los asturianos de aquí y de l'otra banda del mar». Depués continúa, por boca'l protagonista, «Paisaninos del alma: yo non sé cásique como to antamar esta carta de recumendación (...). Pa conocer más, habrá qu'aguardar a que l'Ayuntamientu de Llanes presente al públicu la novela el viniente 1 de payares nel festival "Llanes al Cubo".
L'argumentu la obra ye'l relatu del viaxe que fai Pacho a Uviéu; escrita n'asturianu estándar con rasgos orientales, ye una narración de corte costumista. Desendólcase ente Ribeseya y Uviéu, describiendo dellos de los llugares pelos que pasa y dexando una interesante amuesa de topónimos de Ribeseya y la so rodiada. Pa Antón García, que ultima la edición de les obres completes de l'autora, el valir del afayu ye «estraordinariu». García destacó el valir lliterariu de la obra y aseguró qu'Enriqueta González Rubín yera una «perbona escritora», que, amás, foi la primer persona en publicar llibros de prosa n'asturianu. «Foi una muyer adelantada a la so época, moderna. Qu'una muyer, que foi madre soltera amás, escribiera nel sieglu XIX y enriba lo ficiera n'asturianu ye doblemente raro», indicó García, que destacó qu'esta obra relaciónase coles de Fernán Caballero y les escritores en castellán de mediaos del sieglu XIX.
> La noticia, en El Comercio, La Nueva España y L'Arribada.
El llibru ye un relatu breve en forma de pequeñu cartafueyu de 21 centímetros y 24 páxines, editáu n'Uviéu na imprenta d'Eduardo Uría nel añu 1875. Apaeció na biblioteca del Palaciu'l Cuetu o Palaciu Santo Domingo, propiedá de la famila Sánchez Ezquerra. Foi esta familia la que donó al Ayuntamientu llaniscu la so biblioteca, que guardaba abondos fondos. Ún de los llibros antiguos yera un tratáu d'historia del sieglu XIX. Al miralu, Antonio Anca atopó «que había un llibrín dientro d'esi exemplar». El so títulu, n'asturianu, llamó-y la atención, yá que tolo qu'atopara -l'afayu foi n'avientu del añu pasáu- taba en castellán. «Tuve un pálpitu y lu aparté, pa depués estudialu con procuru», desplicó. Y enseñó-ylu al historiador llaniscu Ramón Sordo, que lu identificó darréu. «Casi queda blancu del sustu, y entós supe que yera dalgo importante», recuerda Anca.
Depués, l'Ayuntamientu de Llanes encargó un estudiu sobre l'exemplar, nel que se confirmó que yera l'ayalga que dalgunos sospechaben: el primer llibru de narrativa publicáu de forma independiente en llingua asturiana.
L'autora mesma publicara con anterioridá extractos de narrativa nel periódicu "El Faro de Asturias", en 1864. Sabíase de la existencia de "El Viaxe de Tío Pacho el Sordu a Uviedo", pero fasta agora nun se huebiere atopao exemplar dalu d'elli y, esti que yá ye propiedá del Ayuntamientu de Llanes, ye l'únicu que se conserva. El so estáu xeneral ye buenu, anque tien el papel debilitáu pol tiempu y dalguna mancha d'humedanza, que non impide la so llectura. Sólo-y falta dalguna lletra puntual o parte de palabres sueltes. Na cabecera la primer páxina consta que l'exemplar perteneció a Concha Junco y Rico.
La obra d'Enriqueta Gómez Rubín entama con una dedicatoria: «A los asturianos de aquí y de l'otra banda del mar». Depués continúa, por boca'l protagonista, «Paisaninos del alma: yo non sé cásique como to antamar esta carta de recumendación (...). Pa conocer más, habrá qu'aguardar a que l'Ayuntamientu de Llanes presente al públicu la novela el viniente 1 de payares nel festival "Llanes al Cubo".
L'argumentu la obra ye'l relatu del viaxe que fai Pacho a Uviéu; escrita n'asturianu estándar con rasgos orientales, ye una narración de corte costumista. Desendólcase ente Ribeseya y Uviéu, describiendo dellos de los llugares pelos que pasa y dexando una interesante amuesa de topónimos de Ribeseya y la so rodiada. Pa Antón García, que ultima la edición de les obres completes de l'autora, el valir del afayu ye «estraordinariu». García destacó el valir lliterariu de la obra y aseguró qu'Enriqueta González Rubín yera una «perbona escritora», que, amás, foi la primer persona en publicar llibros de prosa n'asturianu. «Foi una muyer adelantada a la so época, moderna. Qu'una muyer, que foi madre soltera amás, escribiera nel sieglu XIX y enriba lo ficiera n'asturianu ye doblemente raro», indicó García, que destacó qu'esta obra relaciónase coles de Fernán Caballero y les escritores en castellán de mediaos del sieglu XIX.
> La noticia, en El Comercio, La Nueva España y L'Arribada.
Labels: Llingua Asturiana
<< Home